-I ‘m sorry…, -Don’t be!

679px-william-adolphe_bouguereau_1825-1905_-_the_remorse_of_orestes_1862

Η μετάνοια μ’ εξοργίζει… Σε οποιαδήποτε έκφανση της. Εκτός από – ευτελούς ποιότητας – μέσo εξαγνισμού όλων των φυγόπονων δειλών, που λυγίζουν και μόνο στην ιδέα της αντιμετώπισης των ευθυνών τους, αποτελεί και μία από τις μεγαλύτερες μορφές ύβρεως απέναντι στη ανθρώπινη ύπαρξη. Διότι ποια μεγαλύτερη μορφή απαξίωσης προς τη ζωή μπορεί να υπάρξει, από αυτήν της αποστροφής του παρελθόντος? Και η μετάνοια είναι αυτό ακριβώς: Άρνηση προγενεστέρων πράξεων. Δηλαδή, άρνηση της ιστορίας μας. Και άρα άρνηση της ίδιας της ζωής…

Γι’ αυτό το λόγο σιχαίνομαι τη συγγνώμη. Την απεχθάνομαι ώς μία από τις ύψιστες μορφές υποκρισίας. Κι επειδή από μόνη της η “συγγνώμη” δεν είναι παρά μία άψυχη λέξη, αναφέρομαι συγκεκριμένα στο δημοφιλή ορισμό που της έχει δώσει η σύγχρονη κοινωνία. Δηλαδή σ’ εκείνον που αποτελείται από τα εξής δύο βασικά μέρη: Το σκέλος της μετάνοιας και το σκέλος της υπόσχεσης. Κοινώς, το θεωρητικά ‘ειλικρινές’ άτομο που ζητάει συγχώρεση για κάτι πεπραγμένο, ταυτόχρονα υπονοεί ότι: Πρώτον, δεν θα ήθελε να είχε πράξει αυτό το κάτι στο παρελθόν (μετάνοια) και δεύτερον, δεν θα ξαναπράξει αυτό το κάτι στο μέλλον (υπόσχεση). Με άλλα λόγια, δηλώνει ότι αν μπορούσε να γυρίσει τον χρόνο πίσω (!) δεν θα έπραττε αυτό που έπραξε, ενώ προβλέπει και το μέλλον (!) λέγοντας ότι αυτή του η πράξη δεν θα επαναληφθεί πουθενά σ’αυτό. Συνεπώς, αφού (τουλάχιστον για την ώρα) το ταξίδι πίσω στο χρόνο και η πρόβλεψη του μέλλοντος είναι αδύνατα, η παραπάνω δήλωση είναι ταυτολογικά άκυρη. Δηλαδή, ο ειλικρινής εκφραστής της “συγγνώμης” είναι ένα ανύπαρκτο και εκτρωματικό αποκύημα της φαντασίας μας.

Μέχρις εδώ, η “συγγνώμη” είναι απλά μία ακόμα ανόητη, ανθρώπινη κατασκευή, που η μόνη της βλαπτική συνέπεια είναι το χάσιμο χρόνου γι’ αυτόν που την εκφράζει και γι’ αυτόν που τη δέχεται. Επιπλέον, η μωρία που αποκαλύπτει, μπορεί να αποδειχθεί μια καλή χιουμοριστική πηγή. Κάτι σαν την πρόταση: «Τ’ αρχ**** μου κουνιούνται». Όμως, το νόημα της δεν στέκεται εκεί. Η θλιβερή πραγματικότητα είναι ότι οι οπαδοί της “συγγνώμης” (νομίζουν ότι) πιστεύουν στα επιμέρους στοιχεία της. Έτσι, υποστηρίζουν ότι θα άλλαζαν το παρελθόν αν τους δινόταν η ευκαιρία. Αυτό, εκτός από γελοίο (επειδή είναι πρόδηλο, ότι ακόμα και να γύρναγε ο χρόνος πίσω με όλες τις συνθήκες απαράλλαχτες, παλί τα ίδια θα έπρατταν) είναι, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, προσβολή απέναντι στην ίδια τη ζωή. Ταυτόχρονα, με την πρόβλεψη για το μέλλον, υπόσχονται κάτι για το οποίο δεν είναι σε καμία θέση να γνωρίζουν αν θα τηρήσουν. Το τελευταίο, είναι το λιγότερο προσβλητικό για το άτομο στο οποίο απευθύνονται.

Όλα τα παραπάνω, αποδεικνύουν ότι η “συγγνώμη” δέν είναι απλά μία αθώα και άκακη μπουρδολογία, αλλά μία ύπουλη δήλωση που υπονομεύει το επίπεδο ζωής μας. Το ερώτημα λοιπόν γεννιέται άμεσα και από μόνο του: Γιατί κατασκευάστηκε και τι συμφέροντα εξυπηρετεί? Κι επειδή ο σκοπός της ύπαρξης της, απαντάει άμεσα και στο λόγο, θα σταθούμε εκεί. Υπάρχουν λοιπόν δύο βασικές μορφές συγγνώμης: Η ενεργητική και η παθητική. Από τις δύο μορφές, ιστορικά πρώτη εμφανίστηκε η δεύτερη.

Η παθητική μορφή της συγγνώμης εμφανίζεται όταν κάποιο υποκείμενο προσπαθεί να προκαλέσει ενοχές σε ένα η περισσότερα αντικείμενα, με αποτέλεσμα τα τελευταία να αποταθούν στο πρώτο για συγχώρεση. Φυσικά, ο απώτερος σκοπός είναι ο έλεγχος. Η καθημερινότητα, είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα: Οι θρησκείες που προπαγανδίζουν τη μετάνοια και την εξομολόγηση, καταφέρνοντας με τον τρόπο αυτό να φυλακίζουν την σκέψη των πιστών τους. Οι απανταχού παρούσες νομοθεσίες, που ως στόχο τους έχουν τη δημιουργία κοινωνικών τύψεων στους εκάστοτε παραβάτες. Ο θεσμός της οικογένειας, που με τις θεσπισμένες του τιμωρίες αποβλέπει στην πρόκληση ενοχών (και άρα ελέγχου) στα παιδιά της. (Μη γελιέστε! Το γεγονός ότι ορισμένοι γονείς μπορεί να αγαπάνε τα παιδιά τους, δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν επιδιώκουν τον έλεγχο πάνω τους). Και ο κατάλογος δεν βρίσκεται ούτε στην αρχή του…

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς τα εν λόγω αυτά υποκείμενα προσπαθούν να εκμαιεύσουν τις ενοχές από τα θηράματα τους. Και η απάντηση είναι απλή: Επιτίθενται και πληγώνουν τον εγωισμό τους. Με απλά λόγια δηλαδή, απορρίπτουν κάθε “εγωιστική” πράξη ως κατακριτέα. Και επειδή ο άνθρωπος είναι ον ΕΓΩΙΣΤΙΚΟ αισθάνεται σταδιακά τις επιλογές του να περιορίζονται (σε περίπτωση που τους ακολουθήσει). Έτσι, πλήττεται η αξιοπρέπεια του και ταυτόχρονα υποβιβάζεται η προσωπικότητα του με αποτέλεσμα να στραφεί στους πρώτους για βοήθεια. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο τους παραδίδει και τον έλεγχο! Γι’ αυτό το λόγο, η παθητική μορφή της συγγνώμης είναι και η πιο ύπουλη.

Από την άλλη μεριά, η ενεργητική χρήση της, είναι πιο απλή και εστιάζει κυρίως στο δεύτερο συστατικό της, δηλαδή αυτό της υπόσχεσης. Παρ’ όλα αυτά, ο σκοπός της είναι και πάλι ο έλεγχος. Αυτή τη φορά, το άτομο που την εκφράζει προσπαθεί να πείσει το άτομο/στόχο για την αλήθεια της υπόσχεσης του. Κι επειδή όπως είπαμε μια τέτοια υπόσχεση είναι ούτως ή άλλως κούφια, στην πραγματικότητα προσπαθεί να ξεγελάσει και συνεπώς να χειραγωγήσει το δέκτη του.

Όπως και να ‘χει, με τη μία ή την με την άλλη μορφή, η αίτηση για συγχώρεση είναι ένα ακόμα μίασμα της ανθρωπότητας, κατασκευασμένο από την κοινωνία. Γι’ αυτό το λόγο και απουσιάζει απο το – κατά τα άλλα ισορροπημένο – υπόλοιπο ζωικό βασίλειο. Επίσης, γι’ αυτό το λόγο η συγγνώμη είναι δύσκολη. Γιατί είναι απλά λάθος! Αντί γι’ αυτήν, η μόνη ειλικρινής, εναλλακτική δήλωση που θα μπορούσαμε να κάνουμε θα ήταν ότι απο δω και στο εξής θα δράσουμε όπως εμείς νομίζουμε καλύτερα. Αλλά αυτό το κάνουμε ‘έτσι κι αλλιώς. Το δηλώσουμε δεν το δηλώσουμε… Μάλιστα του χουμε δώσει και όνομα. Το ονομάζουμε Ζωή!

[Πίνακας: Bouguereau – The Remorse of Orestes (1862)]

Advertisements

4 Σχόλια

  1. Ιανουαρίου 3, 2009 στις 12:05 μμ

    To σκεπτικό σου δεν είναι λάθος αλλά νομίζω ότι είσαι αυστηρός με το ανθρώπινο είδος. Νομίζω πως η κατηγοριοποίηση της συγγνώμης μπορεί να είναι εκτενέστερη και πως ο ορισμός της μπορεί να διαφέρει για κάθε άνθρωπο και να μην είναι αυτός ο απόλυτος και εκ των προτέρων έωλος.

    Π.χ.

    Έρχομαι να σου φτιάξω το PC.
    Κώστας: Ελπίζω να μην έσβησες το φάκελο Temp.
    Μανόλης: ….
    Κώστας: ΑΜΑΝ?! Είχα σημαντικά αρχεία εκεί!
    Μανόλης: Συγγνώμη ρε φίλε 😦 Δεν το ήξερα.

    Τι θα έπρεπε να πω εκεί; Ίσως ακούγεται απλοϊκό παράδειγμα αλλά θέλω να υποστηρίξω πως υπάρχουν και περιπτώσεις ειλικρινούς συγγνώμης (με κάποιο ορισμό αυτής).

    Πάντως ο σοφός λαός κάποτε είπε «Από τότε που ανακαλύφθηκε η συγγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο»

  2. Duncan said,

    Ιανουαρίου 3, 2009 στις 2:37 μμ

    Α) Το παράδειγμα σου δεν είναι καθόλου απλοϊκό! Είναι ΑΚΡΙΒΩΣ αυτό που είχα στο μυαλό μου όταν έγραψα την τελευταία παράγραφο. Πρόκειται για την περιττή/ταυτολογική μορφή της συγγνώμης:

    1) Ο Μανόλης δεν έχει να μετανοιώσει για κάτι, επειδή δεν ήξερε
    2) Δεν μπορεί να κάνει καμία πρόβλεψη για το μέλλον

    Αυτό που στην ουσία λέει είναι το εξής:

    Κώστας: ΑΜΑΝ?! Είχα σημαντικά αρχεία εκεί!
    Μανόλης: Δεν το ήξερα! (και υπονοεί: Αν το ήξερα δεν θα τα είχα σβήσει,
    αλλά επειδή δεν μπορώ να γυρίσω το χρόνο πίσω, το μονο που μπορώ να πω είναι, ότι από δω και στο εξής θα προσπαθήσω να μη σβήσω τo φάκελο Temp αν περιέχει σημαντικά αρχεία σου. Κοινώς, θα κάνω ότι καλύτερο μπορώ.)/*Όλα αυτά που υπονοεί όμως, είναι κάτι παραπάνω από προφανή και για οικονομια χρόνου μπορούν και πρέπει να παραλειφθούν!*/
    …και η συζήτηση θα μπορούσε να συνεχιστεί…
    Κώστας: Ρε συ μην ξανασβήσεις τίποτα χωρίς να με ρωτήσεις
    Μανόλης: ΟΚ! Θα προσπαθήσω να το θυμάμαι αυτό.

    Σε αυτήν την περίπτωση, δεν δημιουργούνται τύψεις στον Μανώλη. Μόνο συμπάσχει με το φίλο του που έχασε τα αρχεία του (ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΝΑ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ Ο ΙΔΙΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ). Αυτό, είναι από μόνο του αρκετό για να τον παρακινήσει να είναι πιο προσεκτικός την επόμενη φορά!

    Β) “Από τότε που ανακαλύφθηκε η συγγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο”

    Αφιέρωσα μόνο δύο γραμμές γι’ αυτό 🙂
    «(Η συγγνώμη είναι) μέσo εξαγνισμού όλων των φυγόπονων δειλών, που λυγίζουν και μόνο στην ιδέα της αντιμετώπισης των ευθυνών τους»

    Γ) «νομίζω ότι είσαι αυστηρός με το ανθρώπινο είδος»

    Είσαι και πάλι σωστός! Είμαι πιο αυστηρός από ότι μπορείς να φανταστείς. Αγαπώ την ανθρωπότητα όσο τίποτα άλλο, γι’ αυτό και είμαι τρομακτικά σκληρός με τις αδυναμίες, τόσο τις δικές μου όσο και των άλλων ανθρώπων. Πιστεύω ακράδαντα ότι θα πρέπει πρώτα να εξαλειφθούν όλες αυτές (ακόμα κι αν χρειαστεί να θυσιαστούμε γι’ αυτό) για να φτάσει η ανθρωπότητα στην τελειότητα. Κι η τελειότητα οφείλει να είναι ο μόνος μας στόχος. Είμαστε όλοι μέρος κάτι πολύ μεγαλύτερου από μας, το οποίο όχι μόνο δεν βρίσκεται εξώ από μας, αλλά μας χρειάζεται ως δομικά του στοιχεία! Αυτό το κάτι, χρειάζεται να εξαγνιστεί από κάθε μορφής ασθένεια, αδυναμία και λοιπή ατέλεια, για να εκτοξευτεί… Αυτό το κάτι ονομάζεται Ζωή!

    Ευχαριστώ πολύ για τα ουσιαστικά σου σχόλια 😉

  3. Ιανουαρίου 3, 2009 στις 3:57 μμ

    Α. Είναι ανάλογα με το νόημα. Συμφωνώ μαζί σου ότι είναι (τουλάχιστον) αδαής όποιος χρησιμοποιεί τη συγγνώμη με αυτόν τον τρόπο αλλά διαφωνώ ότι όλοι τη χρησιμοποιούν έτσι. Ο Μανόλης της ιστορίας απλά εκφράζει την ειλικρινή του λύπη γι’ αυτό που συνέβη και προφανώς εύχεται να μην είχε συμβεί χωρίς να πιστεύει ότι αν γυρνούσε ο χρόνος θα τα έκανε αλλιώς. Δηλαδή, δεν πιστεύω ότι το ταξίδι στο χρόνο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη συγγνώμη ως λέξη και ως κοινά αποδεκτή έννοια.

    Β. Δεν είναι για όλους, είναι για πολλούς θα έλεγα.

    Γ. Χωρίς καμία διάθεση να υποστηρίξω μεμονωμένα ανθρώπους, το ανθρώπινο είδος παίζει ένα βίαιο και τραγικό παιχνίδι που ποτέ δεν εγγράφηκε, με δυσμενείς όρους που ποτέ δεν αποδέχθηκε και που ποτέ δεν του εξηγήθηκαν. Ως εκ τούτου, «Ι cut it some slack». Όσο για τον απώτερο στόχο της ανθρωπότητας σε κάποιο ξεχωριστό blog post. 😉

  4. Duncan said,

    Ιανουαρίου 3, 2009 στις 5:13 μμ

    Γι’ αυτό είναι τόσο όμορφη η ανθρωπότητα! Γιατί έχει διαφορετικούς ανθρώπους σαν εσένα και μένα που με τις διαφορετικές τους αντιλήψεις συγκρούονται (με την καλή έννοια) και προκαλούν την Κίνηση!

    Διαφορετικά, καταλήγουμε στη Στασιμότητα… Και είδες τις απόψεις του παράφρονα για τη Στασιμότητα 🙂 https://palaskostas.wordpress.com/2008/12/30/stasimothta/

    Τώρα, σε ότι αφορά στην Ιερή Ακινησία (https://palaskostas.wordpress.com/2008/12/31/90/ ), έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας…


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: