Ψευδαίσθηση

illusion

Έχει σημασία το τι πιστεύεις ή απλά το πόσο πολύ το πιστεύεις?

Άλλωστε, ο μόνος που μπορεί να κρίνει την αξία των πεποιθήσεων μας, είναι ο ίδιος μας ο εαυτός.

Κι αυτός είναι προκατειλημμένος…

Μήπως τελικά ή απολυτότητα και οι δάφνες του παράφρονα είναι ο ορισμός της ευτυχίας?

Εξάλλου, μήπως και η “Αντικειμενικότητα” δεν είναι παρά μία δημοφιλής υποκειμενική ψευδαίσθηση?

Επόμενο

Advertisements

H κοινή γνώμη έχει λάθος γνώμη… (Μέρος Δεύτερο)

110-interior

(Διαβάστε εδώ το πρώτο μέρος)

Πρωτού απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, θα πρέπει προηγουμένως να το χωρίσουμε στα δύο βασικά του επίπεδα: Πρώτον, υπάρχει κάποιος τρόπος να διακρίνει η ανθρωπότητα τους γνώστες των επι μέρους κοινωνικών ζητημάτων, από τους ημιμαθείς και τους μη-γνώστες? Και αν ναι, τότε υπάρχει κάποιο Οικονομικό-Κοινωνικό-Πολιτικό (ΟΚΠ) σύστημα που να το επιτυγχάνει αυτό? Οι απαντήσεις είναι απλές και μονολεκτικές. Αλλά, παρόλο που η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι καταφατική, στο δεύτερο είναι κατηγορηματικά αρνητική.

Ας αναλύσουμε πρώτα το δεύτερο ερώτημα, δεχόμενοι – ως υπόθεση εργασίας – ότι τελικά εμφανίζεται κάποιο “δίκαιο” ΟΚΠ σύστημα, το οποίο – αντίθετα με τις προβλέψεις μας – είναι σε θέση να εντοπίζει τους εκάστοτε ειδικούς και να τους χρησιμοποιεί για την επίλυση των διαφόρων κοινωνικών προβλημάτων. Όμως, επειδή κάθε τέτοιο ΟΚΠ σύστημα είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, το παραπάνω θα είχε ως βασική προϋπόθεση, την ύπαρξη κάποιας κοινωνικής ομάδας που θα το δημιουργούσε. Με άλλα λόγια, η εν λόγω κοινωνική ομάδα (η οποία θα ήταν υπεύθυνη για τη δημιουργία του “δίκαιου” ΟΚΠ συστήματος) θα ήταν σε θέση να κρίνει την γνώση και την άγνοια ολόκληρης της ανθρωπότητας! Επειδή όμως κάτι τέτοιο συνεπάγεται και κάποια υπερφυσική ανωτερότητα των εν λόγω ατόμων απέναντι στους υπολοίπους, – κάτι στο οποίο αρνούμαι να πιστέψω – θεωρώ την παραπάνω υπόθεση άκυρη.

Με ποιο απλά λόγια, δεν γίνεται να υπάρξει υποκειμενικά (ανθρώπινα) κατασκευασμένο ΟΚΠ-σύστημα το οποίο να είναι αντικειμενικά (πανανθρώπινα) “δίκαιο”. Κι αυτό, γιατί η πραγματική γνώση, δεν κρύβεται ούτε στα πανεπιστήμια, ούτε στις θρησκείες, ούτε στην πολιτική, ούτε στα Μ.Μ.Ε., ούτε στην οικογένεια ούτε σε καμία άλλη, ανθρωπίνως κατασκευασμένη κοινωνική δομή. Η πραγματική καλλιέργεια κρύβεται στα ανοιχτόμυαλα άτομα, τα οποία μπορεί να τα βρει κανείς σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και όμαδες, σε όλες τις φυλές, σε όλα τα επίπεδα κοινωνικής μόρφωσης (γιατί, άλλο μόρφωση και άλλο καλλιέργεια) και γενικά όπου έχει απλώσει τα πλοκάμια του το ανθρώπινο είδος. Όμως, καμία κοινωνική δομή δεν θα είναι ποτέ σε θέση, να μετρήσει το πόσο διευρυμένο πνεύμα έχουν οι ανθρώπινες μονάδες της.

Για το λόγο αυτό, κάθε είδους δημοκρατικό ή άλλο ΟΚΠ σύστημα, θα καταρρέει ως ανεπαρκές. Για παράδειγμα, η σύγχρονη μορφή «δημοκρατίας» θα καταρρεύσει γιατί είναι επιστημο-κεντρική. Και δυστυχώς, μέσα στα πανεπιστήμια, υπάρχει το χειρότερο είδος άγνοιας που μπορεί κανείς να συναντήσει. Αυτό της ατέρμονης εξειδίκευσης, συνδυασμένο με έντονα χαρακτηριστικά ημι-μάθειας (κυρίως λόγω της τεράστιας έκτασης της πληροφορίας, σε σχέση με τον περιορισμένο χρόνο). Για του λόγου το αληθές, πάρτε για παράδειγμα το γρίφο του κινέζου (βλ. Μέρος πρώτο). Εκεί, συναντήσαμε μέχρι και μαθηματικούς με PhD, που δεν ήταν σε θέση να απαντήσουν σωστά! Κι αυτό, επειδή δεν μπορούσαν να σκεφτούν σφαιρικά… Όμως, το χειρότερο δεν είναι αυτό. Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι επέμεναν πώς η λανθασμένη τους επιλογή, ήταν τελικά και η σωστή, επικαλούμενοι την υψηλή μορφωτική τους θέση!

Αν όμως δεν μπορεί κανένα ανθρώπινο κατασκεύασμα να μας οδηγήσει σε μία “δίκαια” κοινωνική δομή, τότε τι είναι αυτό που μπορεί? Και απαντώ στην ερώτηση με ερώτηση. Τι υπάρχει γύρω μας και μέσα μας, σχετίζεται μ’ εμάς αλλά δεν είναι εμείς, και την ίδια στιγμή μας καθορίζει? Αυτό είναι απλό: Η φυσική μας υπόσταση! Η ίδια μας η ύπαρξη ως ανθρώπινο είδος! Η οποία καθορίζεται από συγκεκριμένους φυσικούς κανόνες. Είτε το θέλουμε είτε όχι. Είτε τους κατανοούμε είτε όχι. Αυτοί, είναι και οι μόνοι που μπορούν να οδηγήσουν το ανθρώπινο γένος σε δίκαιη/φυσική ισορροπία. Όπως ακριβώς συνέβει με το υπόλοιπο φυτικό και ζωικό βασίλειο, πριν από την ανθρώπινη επέμβαση. Οποιοιδήποτε άλλοι, τεχνητοί, ανθρώπινοι κανόνες, μπαίνουν εμπόδιο στο δρόμο της φυσικής ισορροπίας…

Μία τέτοια κατάσταση είναι αυτόματα δίκαιη, γιατί λόγω της απουσίας των τεχνητών κανόνων, θα τοποθετούσε με φυσικό τρόπο τον καθένα από εμάς, στη θέση που του αξίζει. Έτσι, δεν θα αποφάσιζαν κάποιοι από μας για όλους τους υπόλοιπους, αλλά η ίδια η φύση για όλους εμάς! Βέβαια, αυτό θα προϋπέθετε κατάργηση τόσο των ΟΚΠ συστημάτων, όσο και όλων των μορφών νομοθεσίας που απορρέουν από αυτά. Οι μόνοι υπαρκτοί περιορισμοί, θα ήταν αυτοί που θέτει από μόνη της η φύση. Από εκεί και πέρα θα υπήρχε πλήρης ελευθερία έκφρασης και κίνησης. Εννοείται, οτί αυτό δε θα σήμαινε ανυπαρξία συγκρούσεων. Ίσα ίσα! Οι συγκρούσεις είναι υγιείς αντιδράσεις που συναντάμε καθημερινά στη φύση!

Παρόλα αυτά, κάτι τέτοιο είναι αδύνατο να συμβεί στο σήμερα. Όχι επειδή η ανθρωπότητα δεν μπορεί να ζήσει χωρίς τεχνητούς νόμους και κανόνες. Ούτε επειδή πιθανή κατάργηση όλων των ΟΚΠ συστημάτων, θα σήμαινε ταυτόχρονη δημιουργία άλλων. Αλλά κυρίως επειδή ο σύγχρονος άνθρωπος, ενδιαφέρεται για τη σωματική του ακεραιότητα, πολύ περισσότερο από την ιδέα της ανθρωπότητας ως σύνολο. Αλλιώς, δεν θα τον τρόμαζε η ιδέα να κατακτήσει με φυσικό (ελεύθερο) τρόπο, τη θέση που του αρμόζει, μέσα σ’ αυτή. Με άλλα λόγια, φοβάται να ζήσει ελεύθερος! Γιατί ενώ μία τέτοια ελευθερία, μπορεί να οδηγήσει σε μία υπέρτατη μορφή ανθρωπότητας, την ίδια στιγμή μπορεί να του κοστίσει τη ζωή, ή την τωρινή ψευδο-ευημερία αυτής. Και φυσικά, κάτι τέτοιο είναι ανεπίτρεπτο για τον – ακόμα βουτηγμένο στον εγωισμό – άνθρωπο!

Συμπερασματικά, κανείς δεν ήταν, είναι, ούτε θα είναι ποτέ σε θέση να προτείνει ένα δίκαιο ΟΚΠ σύστημα που θ’ αλλάξει τον κόσμο προς το καλυτερο. Κάθε πρόταση θα είναι πάντα εμποτισμένη με τις δικές του εγωιστικές ιδέες. Όσο αυτό συμβαίνει, η ανθρωπότητα θα ζει εγκλωβισμένη στον υποκειμενισμό των κυρίαρχων τμημάτων της, όπως ακριβώς ο κάθε άνθρωπος βρίσκεται εγκλωβισμένος στον υποκειμενισμό του εγκεφάλου του. Την ίδια στιγμή, ο καθένας από μας έχει τη δυνατότητα να την ελευθερώσει. Πώς? Δίνοντας τη δυνατότητα στον ένα και μοναδικό δίκαιο κριτή (τη φύση), τη δύναμη να την τοποθετήσει εκεί που της αξίζει.

Παρ’ όλα αυτά, αρνούμαστε να θυσιάσουμε τις ασήμαντες ζωές μας για κάτι τόσο μεγάλο. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ελευθερία. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε νόημα. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε πραγματική ζωή. Κι εμείς φοβόμαστε το θάνατο πολύ περισσότερο από όλα αυτα!

Η κοινή γνώμη έχει λάθος γνώμη… (Μέρος Πρώτο)

gag4

Θα ξεκινήσω με ένα από τα αγαπημένα μου ανέκδοτα. Πάει κάπως έτσι: “Η πλειοψηφία έχει πάντα δίκιο και άρα πρέπει να τη σεβόμαστε!”. Πείτε μου τώρα ειλικρινά: Δεν είναι φοβερά εμπνευσμένο? Και δεν είναι το μόνο του είδους! Εκτός από αυτήν την ιδιοφυή χιουμοριστική έκδοση, υπάρχει και μία μινιμαλιστική παραλλαγή, ακόμα πιο σπαρταριστή. Αυτή πάει κάπως έτσι: “Την πλειοψηφία πρέπει να τη σεβόμαστε!”. Το πιάσατε? Εντάξει, αυτό το τελευταίο είναι λίγο εγκεφαλικό. Αλλά δεν πιστεύω να σας έχασα. Ειδικά μετά το πρώτο!

Και τώρα ένα απλό (?) πρόβλημα λογικής: Ο κινέζος φίλος σας Chiefu Takos, έρχεται στα γενέθλια σας κρατώντας τρία, εξωτερικά πανομοιότυπα κουτιά. Σας ανακοινώνει περήφανα, ότι το ένα από τα τρία περιέχει το δώρο σας, ενώ τα άλλα δύο είναι άδεια. Όμως, επειδή είναι λιγάκι σπαγκοραμμένος, σας προκαλεί να κερδίσετε το δώρο σας με το παρακάτω παιχνίδι. Μάλιστα, σε περίπτωση που χάσετε, θα συνεχίζει να σας φέρνει το ίδιο δώρο κάθε χρόνο μέχρι να κερδίσετε! (Και μετά αναρωτιέσαι, πώς 1.33 δις φτωχοί κινέζοι, συνεχίζουν κι επιβιώνουν…)

Το παιχνίδι λοιπόν έχει ως εξής:

1. Διαλέγετε ένα από τα τρία κουτιά.

2. Από τα άλλα δύο, ο Chiefu Takos ανοίγει μπροστά σας ένα άδειο, και το βάζει στην άκρη. (Μενουν δύο κάτω: αυτό που επιλέξατε κι ένα ακόμα.)

3. Σε αυτό το σημείο, ο Chiefu Takos σας ρωτάει: Θα μείνεις στην αρχική σου επιλογή ή θα αλλάξεις το κουτί? (Η ερώτηση αυτή θα γίνει, ανεξάρτητα από την αρχική σας επιλογή!). Επίσης σας δηλώνει: Ό,τι επιλέξεις, θα είναι και το δώρο σου για φέτος!

Οπότε έχετε τις παρακάτω επιλογές:

A. Θα μείνω στο ίδιο κουτί γιατι με συμφέρει.

B. Αλλάξω ή μείνω δεν έχει σημασία. Θα ρίξω νόμισμα.

C. Θα αλλάξω κουτί γιατί με συμφέρει.

Εσείς τι θα επιλέγατε?* (Έτσι για πλάκα, διαλέξτε μία απάντηση πριν προχωρήσετε παρακάτω…)

Ας πάρουμε τις απαντήσεις μία μία ξεχωριστά, ξεκινώντας από το B. Αν αποφασίσετε να ρίξετε νόμισμα, τότε προφανώς το νόμισμα θα βρει το σωστό κουτί με πιθανότητα 1/2. Αν μείνετε στην αρχική σας απόφαση, τότε είναι σαν να αγνοείτε τα βήματα 2 και 3 του παιχνιδιού και να παίζετε μόνο με το βήμα 1. Αλλά το να βρείτε το σωστό κουτί κατ’ ευθείαν από το βήμα 1, ισοδυναμεί με πιθανότητα 1/3. Τι θα συμβεί όμως αν αλλάξετε κουτί στο βήμα 3? Μάλλον, ας κάνουμε την ερώτηση διαφορετικά: Τι θα πρέπει να είχατε επιλέξει στο βήμα 1, έτσι ώστε με την αλλαγή του βήματος 3 να πέσετε στο κουτί με το δώρο? Η απαντηση φυσικά είναι: Κενό κουτί! (Διότι αν στο βήμα 1, επιλέξετε το ένα από τα δύο κενά κουτιά, τότε στο βήμα 2, ο Chiefu Takos θα σας αποκαλύψει αναγκαστικά το άλλο. Άρα, αλλάζοντας στο βήμα 3, θα πέσετε πάνω στο δώρο). Συνεπώς, για να κερδίσετε χρησιμοποιώντας αυτή τη στρατηγική, θα πρέπει να βρείτε κάποιο κενό κουτί στο βήμα 1. Η πιθανότητα να συμβεί αυτό, είναι φυσικά 2/3.

Και ανακεφαλαιώνουμε:

A. (Εμμονή) Κερδίζετε 1/3 φορές (33%)

B. (Νόμισμα) Κερδίζετε 1/2 φορές (50%)

C. (Αλλαγή) Κερδίζετε 2/3 φορές (67%)

Σημαντικό ψυχολογικό ενδιαφέρον, παρουσιάζει το γεγονός ότι 90% των ανθρώπων επιμένουν στην αρχική τους επιλογή (Α) επειδή θεωρούν ότι δεν παίζει ρόλο αν θα αλλάξουν κουτί ή όχι. Δηλαδή, θεωρούν ότι το να μην αλλάξουν κουτί στο βήμα 3, τους δίνει ούτως ή άλλως, 50% πιθανότητες επιτυχίας (Αυτό, το στηρίζουν εσφαλμένα στο γεγονός, ότι το δώρο μπορεί να βρίσκεται με την ίδια πιθανότητα σε καθ’ ένα από τα δύο εναπομείναντα κουτιά). Με άλλα λόγια, όχι μόνο κάνουν τη χειρότερη δυνατή επιλογή, αλλά την ίδια στιγμή έχουν την ψευδαίσθηση, ότι αυτή είναι πολύ καλύτερη (50% επιτυχία) απ’ ότι είναι στην πραγματικότητα (33% επιτυχία).

Αμέσως μετά, σε ποσοστό 9% έρχεται εκείνη η ομάδα που υποστηρίζει ότι η μέθοδος τους νομίσματος (B) είναι η σωστότερη επιλογή. Η συγκεκριμένη ομάδα, αν και δεν έχει προτείνει την καλύτερη δυνατή λύση, τουλάχιστον έχει επίγνωση της αξίας και της δύναμης της λύσης της οποίας προτείνει. Δηλαδή, αν και πιστεύει εσφαλμένα ότι η πρόταση της είναι η καλύτερη δυνατή, τουλάχιστον γνωρίζει ότι η πιθανότητα επιτυχίας της εν λόγω στρατηγικής είναι 50%, γεγόνος που αντιστοιχεί στην πραγματικότητα.

Τέλος, μόνο το 1% απαντάει σωστά στην ερώτηση, έχοντας ταυτόχρονα πλήρη επίγνωση τόσο της βελτιστότητας της λύσης όσο και τα ποσοστά επιτυχίας αυτής.

Το παραπάνω παράδειγμα είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό της πλειοψηφικής άγνοιας που επικρατεί σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινότητα, αλλά επεκτείνεται και πάνω σε όλα τα μείζονα θέματα Οικονομικό-Κοινωνικό-Πολιτικού (ΟΚΠ) ενδιαφέροντος. Πάρτε για παράδειγμα την υπάρχουσα οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2007 στις ΗΠΑ και οδήγησε σε “ύφεση” (recession) μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας τον επόμενο χρόνο. Το 90% των ανθρώπων ούτε που ξέρουν τι σημαίνει αυτό! Και από το υπολοιπο 10%, το 9% αγνοεί ότι αυτή η κρίση προήλθε από την ακατάπαυστη (μηδαμινής προκαταβολής) στεγαστική δανειοδότηση των αμερικανικών τραπεζών (subprime mortgage crisis). Μόνο ένα τρομακτικά μικρο ποσοστό (της τάξης του 1%), γνωρίζει τι ακριβώς συμβαίνει στην πραγματικότητα. Κατ’ επέκταση, μόνο μία συγκεκριμένη μικρή μερίδα του παγκόσμιου πληθυσμού μπορεί να προτείνει κάποιες λύσεις, που να φέρουν τουλάχιστον κάποια στοιχειώδη βαρύτητα.

Σκεφτείτε τώρα το εξής: Φανταστείτε ότι ήμασταν κοινωνικά οργανωμένοι σύμφωνα με δημοκρατία, (Την κανονική, όχι την δημο-τρομοκρατία των Μ.Μ.Ε και του ολιγοκομματισμού) σύμφωνα με την οποία γινόταν δημοψήφισμα για κάθε σοβαρή απόφαση. Τότε, η ψήφος καθενός από το συρφετό του 99% θα είχε την ίδια αξία με αυτήν όλων εκείνων που ανήκουν στο 1%. Και σας ρωτάω ευθέως: Ανεξάρτητα σε ποια κατηγορία ανήκετε ώς προς το θέμα της σύγχρονης οικονομικής κρίσης, θα μπορούσατε να εμπιστευτείτε το οικονομικό μέλλον των παιδιών σας και ολόκληρου του πλανήτη σε μία τέτοια πλειοψηφία? Και επειδή η απάντηση μοιάζει προφάνής, έρχομαι στο πιο σημαντικό ερώτημα: Πώς και με ποια κριτήρια θα μπορέσει η κοινωνία να διακρίνει ποιος πραγματικά ανήκει ή όχι, σ’ αυτήν την σημαντική τριτη κατηγορία (έτσι ώστε να μπορέσει να τον συμβουλευτεί), χωρίς όμως πρώτα να καταλήξει σε γελοίες, χιτλερικού τύπου διακρίσεις?

(Διαβάστε εδώ το δεύτερο μέρος)

*Ο γρίφος με τα κουτιά είχε δημοσιευθεί το 1990 στη στήλη “Ask Marylin” του περιοδικού Parade και η σωστή απάντηση της Marylin είχε προκαλέσει καταιγισμό αντιδράσεων από τη “σοφή” πλειοψηφία! (βλ. σχετικά: http://www.marilynvossavant.com/articles/gameshow.html)

(photo by: http://www.whale.to)